Tijdmachine uit Doctor Who

Een tijdmachine is een apparaat om materie achteruit of versneld vooruit in de tijd (en eventueel ook de ruimte) te verplaatsen. Deze verplaatsing wordt tijdreizen genoemd.

Tijdmachines zijn fictionele apparaten, zoals die uit het boek met de passende titel De Tijdmachine (The Time Machine) van H.G. Wells.

  Soorten

Ruwweg zijn er twee soorten tijdmachines.

De eerste soort is een machine die mensen en voorwerpen naar een andere tijd (en soms plaats) kan sturen, maar zelf blijft waar hij is; de machine reist niet mee door de tijd. Dit heeft vaak als bijwerking dat de personen die de tijdreis maken van iemand anders afhankelijk zijn om de machine te bedienen en hen weer terug te halen naar hun eigen tijd. Een voorbeeld hiervan is de teletijdmachine uit de Suske en Wiske-stripboeken. Deze tijdmachine kan personen door tijd en ruimte verplaatsen. De personen worden naderhand door de bediener van de tijdmachine weer teruggebracht in het heden, meestal op een moment dat de helden van het verhaal in een penibele situatie terecht zijn gekomen. Een soortgelijke tijdmachine komt ook voor in het bekende boek en de film Kruistocht in spijkerbroek van Thea Beckman waarin de protagonist, Dolf Wega, naar de dertiende eeuw reist.

De tweede soort is een machine die zichzelf in zijn geheel door de tijd kan verplaatsen, samen met alles en iedereen die zich erin bevindt. Een voorbeeld hiervan is de DeLorean tijdmachine uit de filmreeks Back to the Future.Deze tijdmachine, in de vorm van een auto (een DeLorean), verplaatst objecten door de tijd, waarbij de tijdmachine eveneens door de tijd reist. Bij dit type tijdmachine hebben de personages altijd toegang tot de machine daar deze met hen meereist, maar moeten hem in de tijd waar ze heengaan bijna altijd camoufleren of verstoppen zodat hij niet opvalt.

  Verplaatsing

Een ander punt waarop tijdmachines van elkaar verschillen is hun mogelijkheid om mensen en voorwerpen niet alleen door de tijd, maar ook door ruimte te verplaatsen. Zo zijn er machines die enkel door de tijd kunnen reizen, maar ook machines die door zowel tijd als ruimte kunnen reizen. Dat laatste houdt in dat een tijdreiziger zowel in een andere tijd als op een andere plaats terechtkomt. De teletijdmachine kan dit bijvoorbeeld, maar de tijdmachine uit Back to the Future niet.

Machines die door zowel tijd als ruimte kunnen reizen zijn in dit oogpunt realistischer, daar dit een vereiste is als men bij een tijdreis niet in de ruimte wil belanden. Immers; de aarde draait om haar as en om de zon en de zon beweegt door het heelal. Om te voorkomen dat de reiziger in de lege ruimte landt, moet zijn machine dus met al dergelijke bewegingen rekening houden en personages behalve door de tijd ook over grote afstanden kunnen verplaatsen. In verhalen over tijdreizen wordt dit veelal voor het gemak vergeten, maar er zijn ook verhalen die hier wel op inspelen, zoals Clark Ashton Smith's verhaal The Letter from Mohaun Los

  Technische mogelijkheid

Reizen naar het verleden is in werkelijkheid waarschijnlijk onmogelijk. Het idee leidt tot diverse paradoxen. Het zou bijvoorbeeld mogelijk worden naar de middeleeuwen te reizen en daar moderne uitvindingen neer te zetten, zoals de gloeilamp of de televisie. Wie heeft deze dingen dan uitgevonden? Verder zou een tijdreiziger naar het verleden kunnen gaan, naar de tijd waarin zijn ouders nog kinderen waren, en zijn ouders doden. Hoe is de tijdreiziger dan ooit ter wereld gekomen? En als de mens in de toekomst een techniek ontwikkelt om naar het verleden te reizen, waarom merken we daar dan niets van?

Reizen naar het verleden is beter voorstelbaar als men de beperking stelt dat men eerst een punt van bestemming moet instellen. Bijvoorbeeld, iemand bouwt in het jaar 2100 een tijdmachine en stelt dat jaar in. Is het 2110, dan reist hij terug naar 2100. Verder terugreizen is niet mogelijk.

Reizen naar de toekomst is aanmerkelijk beter voorstelbaar. Men kan een ruimtevaarder een zeer hoge snelheid te geven - naderend tot de lichtsnelheid. Komt hij weer tot stilstand, dan is hij volgens de relativiteitstheorie nauwelijks verouderd, terwijl het op aarde veel later is. Terugreizen is niet mogelijk.

  Lijst van tijdmachines

  (Strip)boeken

• De Tijdmachine, een roman van H.G. Wells
• Teletijdmachine uit de Suske & Wiske-stripboekenreeks
• De materietransmitter uit Kruistocht in spijkerbroek van Thea Beckman uit 1973
• The Technicolor Time Machine, een sciencefictionroman uit 1967
• Time Machine, een boekenserie
• De tijdspoort, een boek van Johan Vandevelde

  Film en televisie

  DeLorean uit Back to the Future

• The Time Machine (1960), film geregisseerd door George Pal
• The Time Machine (2002), film geregisseerd door Simon Wells, kleinzoon van H.G.
• DeLorean tijdmachine uit de filmreeks Back to the Future
• TARDIS, de tijdmachine uit de televisieserie Doctor Who
• Omni, de tijdmachine uit de televisieserie Voyagers!
• De tijdmachine uit de televisieserie Het meisje uit het jaar 3000
• De tijdmachine uit de televisieserie Quantum Leap
• De tijdmachine uit de Terminator-films
• Kruistocht in spijkerbroek, een film van regisseur Ben Sombogaart uit 2006
• Time Machine, een incomplete Bollywoodfilm uit 1992

  Muziek

• TM NETWORK of "Time Machine Network", een Japanse popband
• Time Machine, een Russische rockband
• Time Machine, een muziekalbum uit 1993 van Joe Satriani
• The Time Machine, een muziekalbum uit 1999 van Alan Parsons
• Tijdmachine - Dio ft. Sef (Nederlandse rappers)
• Enter the timemachine - Tha playah & Dj Mad-Dog
• Time Machine - Robyn

  Diversen

• De Tijdmachine, attractie in Museum De Locht in Melderslo
• Mario's Time Machine, een computerspel voor NES, SNES en PC
• Time Machine, een back-upprogramma van Apple voor Mac OS X v10.5

  Zie ook

• Tijdreizen