» 
Arabic Bulgarian Chinese Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French German Greek Hebrew Hindi Hungarian Icelandic Indonesian Italian Japanese Korean Latvian Lithuanian Malagasy Norwegian Persian Polish Portuguese Romanian Russian Serbian Slovak Slovenian Spanish Swedish Thai Turkish Vietnamese
Arabic Bulgarian Chinese Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French German Greek Hebrew Hindi Hungarian Icelandic Indonesian Italian Japanese Korean Latvian Lithuanian Malagasy Norwegian Persian Polish Portuguese Romanian Russian Serbian Slovak Slovenian Spanish Swedish Thai Turkish Vietnamese

definition - polskie stroje ludowe

definition of Wikipedia

   Advertizing ▼

Wikipedia

Polskie stroje ludowe

Z Wikipedia

Skocz do: nawigacji, szukaj

Polskie stroje ludowe zaczęły powstawać pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku, kiedy uwłaszczenie chłopów, rozwój gospodarki towarowej oraz przemysłu, spowodowały wzrost zamożności chłopów. W okresie międzywojennym strój ludowy zaczął być traktowany jako odzież odświętna, noszona na wielkie okazje, a nie jako ubiór codziennego użytku. Wygląd stroju uzależniony był od regionu Polski gdzie powstawał, warunków klimatycznych, typu gospodarki, stosunków społeczno- gospodarczych oraz historii regionu w którym powstawał.

Pomysły na stroje często czerpano ze strojów szlacheckich i mieszczańskich, mundurów wojskowych. Wpływ miała również moda europejska okresu Baroku i Renesansu. Zdobienie stroju zależało od zamożności.

Spis treści

Stroje góralskie

Góralka w stroju podhalańskim (Zakopane, 1938)
 Osobny artykuł: Stroje polskich górali.
  • Strój męski – składał się z płóciennej koszuli, cuchy i portek zrobionych z grubego, wełnianego sukna samodziałowego, tkanego z białej wełny (dawniej szarej), z serdaka, kapelusza, kierpców i pasa. Krój cuchy jest prosty, w typie kimona, którego rękawy i plecy są uszyte z jednego kawałka. Długość równa się długości rozpostartych ramion od dłoni do dłoni, a szerokość równa się długości cuchy od karku w dół. Zewnętrzny brzeg cuchy, rękawy, kołnierz, kieszonkę obszywano ciemnozielonym materiałem. Cuchę zapinało na guziki lub haftki i związywało wysoko na piersiach kolorowymi wstęgami. Poniżej wiązania umieszczano haft. Portki uszyte z białego samodziału, noszone na rzemiennym pasku, są obcisłe, zdobione lampasem biegnącym po szwach zewnętrznych, przechodzących tyłem poniżej pasa z jednej nogawicy na drugą. Przy kieszonkach, po obu stronach portek przyszywano tzw. "raki", a u dołu przy rozcięciu nogawki przyszywano pompon z różnokolorowej wełny zwany "kistką". Do ubioru góralskiego należy również serdak. Pierwotne serdaki były dość skromne, wykonywano je z kożucha obkładano tylko czerwoną lub zieloną safianową skórką. Później wzbogacano je kolorystycznie, ozdabiano na przedzie i na plecach haftem z wzorem kwiatowym.
  • Strój kobiecy – góralki nosiły koszulę zdobioną białym haftem na kołnierzu i mankietach, barwne spódnice, drukowane w kwiatowe obszerne wzory, poza tym gorsecik ornamentowy i haftowany, zimą serdak. Czarne buciki z półcholewkami, sznurowane i na obcasie. Głowę nakrywały żółtą lub czerwoną chustką wiązaną pod brodą. Do wyjścia wkładają dużą chustkę wełnianą, szeroko zarzuconą na ramiona

Stroje małopolskie

Strój krakowski

 Osobny artykuł: Strój krakowski.
  • Ubiór męski – brązowe (oraz białe, szare i granatowe) kierezje, czyli sukmany z dużymi kołnierzami, zwanymi "sukami". Białe sukmany miały "suki" granatowe lub czerwone, granatowe zaś – czerwone, suto zdobione haftem lub barwną aplikacją. Czerwone były również "kłapcie" (rodzaj wyłożonych mankietów) u rękawów tych kierezji i suty, barwny haft na połach i dolnych rogach. Układ fałdów w tyle i krój podkreślały wcięcie w pasie. Ważnym elementem stroju był kaftan. Kaftany różniły się między sobą: czarne, granatowe, z rękawami lub bez, z wysokim stojącym kołnierzem, czasem wykładanym, lub też bez kołnierza. Niektóre wyróżniały się doskonałym krojem bogatymi zdobieniami, zwłaszcza z przodu. Zdobienia występowały też na brzegach wycięcia przy szyi. Narożniki poły były haftowane motywem wazonu kwietnego. Powyżej pasa umieszczano guziki i frędzle. Nosiło się białe płócienne spodnie samodziałowe lub z kupionego płócienka w cienkie, czerwone lub różowe paski. Szeroki podwójny pas skórzany (trzos), starannie zdobiony, lub węższy biały, nabijany mosiężnymi gwoździkami, z przytwierdzonymi blaszkami w postaci kółek, a ponadto sakiewka na pieniądze i nożyk. Pas ten uzupełniał bogaty strój. Nakryciem głowy była czerwona, rogata czapka z małym barankowym otokiem i pawim piórem lub czarny, wysoki kapelusz stożkowy z barwną ozdobą pośrodku. Buty były wysokie i sztywne albo krótsze, wykładane podszyciem górnej części cholewy na wierzch. Udział chłopów krakowskich w insurekcji kościuszkowskiej sprawił, że strój krakowski stał się mundurem wojskowym. Brązowe sukmany i kierezje weszły w skład mundurów pułku piechoty Krakusów i Kosynierów. Noszono je jak peleryny lub gunie zarzucone na ramiona, lub zawieszano u szyi na sznurze. W skład munduru wchodziła biała sukmana, opięta pasem z brzękadłami i rogatywką. Oficer miał epolety na ramionach, pistolet za pasem, szabla/e i długie, błękitne spodnie. Kosynier zaś był ubrany w białą sukmanę spiętą pasem. Na ramiona zarzucał brązową gunię, na głowę wkładał czerwoną rogatywkę lub tyniecką magierkę, na nogi – buty z cholewami. W ręce miał kosę na sztorc nabitą, a za pasem – siekierę.
Strój krakowski
  • Strój kobiecy – był zróżnicowany. Początkowo były to jednobarwne spódnice, następnie używano kwiecistego materiału na spódnice "tybetki" kwiecistych kretonów. Tylko w jednej okolicy krakowskiego spotkać można spódnice i fartuszki naszywane poziomo wstążkami. Gorsety, dawniej ciemne sukienne, z haftem o motywach kwiatowych, zakończone kaletkami (krótkie patki zachodzące za siebie w dolnym zakończeniu gorsetu), zastąpiono aksamitnymi i kolorowymi gorsetami, zdobionymi paciorkami i cekinami. Gorsety te były zdobione bogatym haftem z naszyciem kolorowych koralików i sztucznych kamieni. Bogato zdobione są haftem plecy, na piersiach haft jest wzbogacony kwastami jedwabnymi lub metalowymi. Uzupełnieniem stroju był biały, haftowany fartuch i korale na szyi. Koszula starego typu była ozdobiona haftowaną krezą u szyi i mankietami. W porze chłodniejszej noszono kaftaniki z długimi rękawami. W zimie zamożniejsze kobiety wkładały bogato zdobione granatowe sukmany i okrywały się dużą chustą.

Strój wilamowski

 Osobny artykuł: Strój wilamowski.

Strój rzeszowski

 Osobny artykuł: Strój rzeszowski.
Strój rzeszowski
  • Rzeszowianki nosiły białe koszule z haftami, zdobione kołnierzykami. Wkładały spódnice zakrywające kolana, w różnych odcieniach granatu lub zieleni, zdobione u dołu tasiemkami. Na koszulę zakładano czarny, sznurowany gorset, który był ozdabiany różno- kształtnymi i barwnymi cekinami. Na szyi noszono czerwone korale. Przepasywało się białym fartuchem z naszytymi kolorowymi koronkami. Panny nosiły na głowie wianki a mężatki kobiety kolorowe chusty.
  • Strój męski składał się z płóciennej koszuli i portek zrobionych z sukna tzw. sukieniaki w kolorze niebieskim. Kawalerowie na udach mieli naszyte trapezowe oblamówki w kolorze czerwonym. Na koszule zakładano kamizolę. Kamizola (kamizelka) wykonana była z tego samego niebieskiego sukna co spodnie. Kamizelka ta sięgała poniżej bioder. Zdobieniem kamizelki były przyszywane wzdłuż guzików małe kolorowe pompomiki tzw. srokate kocasie. Na wierzch wkładano brązową sukmanę. Białe spodnie wkładano do czarnych butów. Rzeszowiacy na głowach nosili słomiane kapelusze oraz czarne kapelusze tzw. makowe.

Strój zagłębiowski

 Osobny artykuł: Strój zagłębiowski.

Na terenach Zagłębia Dąbrowskiego widoczne są wpływy 3 typów ubiorów: mazowieckiego, śląskiego (tzw. rozbarsko-bytomski) oraz siewierskiego (zwanego też siewiersko-będzińskim czy będzińskim), mającego wiele analogii ze strojem małopolskim. Strojem właściwym dla Zagłębia jest właśnie ten ostatni. Został dość szybko zarzucony, jednak udało się zrekonstruować jego wygląd na podstawie strojów z przełomu XIX/XX w.

  • Strój męski - Mężczyźni nosili białe lniane koszule, o kroju poncho, wkładane do spodni. Koszula miała długie rękawy i mankiety, a wokół szyi była stójka (stojący kołnierz). Pod szyją wiązano wzorzystą, jedwabną chusteczkę bądź czerwoną tasiemkę. Spodnie wykonane były z gładkiego, w jednolitym kolorze płótna, przytrzymywane w pasie sznurkiem lub rzemiennym paskiem. Spodnie wpuszczano w cholewy czarnych butów. Na to wkładano krótką kamizelkę bez rękawów z czarnego lub granatowego sukna, z wykładanym kołnierzem. Wyjściowym odzieniem wierzchnim była gunia, uszyta ze zgrzebnego białego płótna, z wykładanym kołnierzem, długimi rękawami. W pasie ściągana za pomocą czerwonego sznura lub rzemiennego pasa. Z czasem bardzo popularną częścią męskiego stroju stała się marynarka, szyta jak kamizelka, tylko z rękawami i wykładanym wysoko kołnierzem. Była uszyta ze zgrzebnego gładkiego lub farbowanego ciemnego płótna. Głowę nakrywano kapeluszem filcowym z szerokim rondem, latem noszono słomiany kapelusz z czarną wstążką wokół główki, zaś zimą noszono baranicę. Buty były czarne, z cholewami, na obcasach z podkówkami - tzw. cholewiaki. Męska chustka była w kolorze fioletu, a jej brzegi: zielone, pomarańczowe, brązowe, czarne lub czerwone.
  • Strój kobiecy - Na głowie kobiety nosiły czepiec, wykonany z białego płótna i pokryty zwykle z wierzchu tiulową koronką. Z przodu obszyty był karbowaną listewką i koronką w tzw. "blondynki". Wiązano go pod brodą dwiema szarfami lub w tzw. "bukiet". Często czepiec okryty był chustką o ciemnym kolorze (brąz, zieleń, popiel), czasem była to tzw. tybetka lub chustka turecka. Najczęściej jednak noszono chustę w jednym kolorze, z jednym rogiem wyszywanym w motyw kwiatowy. Istniały dwa rodzaje kobiecych koszul, oba jednak wykonywane z płótna lnianego. Pierwszy rodzaj stanowiła długa koszula o kroju poncho, z ozdobą w formie koronkowej krezy, noszonej na zewnątrz pod sznurem korali. Druga, rzadziej noszona - krótka, o kroju przyramkowym (jak na Śląsku), czasami z czerwonym haftem na ramionach. Na strój składała się także halka z cienkiego płótna lub batystu, marszczona w pasie, na dole obszyta falbaną, koronką lub haftowana białym haftem dziurkowym. Na koszulę zakładano biały płócienny lub flanelowy stanik, z głębokim wcięciem, sznurowany, czasem wyszywany w drobny ornament roślinno-kwiatowy. Często stanik noszono jako zewnętrzną część garderoby (np. Strzemieszyce Małe). Spódnica zwana kiecką była o wiele węższa niż np. na sąsiednim Śląsku i sięgała do połowy łydek. Przednią część spódnicy wykonywano zwykle z gorszej tkaniny, a resztę farbowano na granatowo i drukowano na niej biały wzór roślinny. Powyżej 2/3 długości naszywano rzędy jednakowych tasiemek, tzw. plisek - w kolorach: bordowym, czarnym, zielonym, brązowym. Zapaska (fartuch) używana była do bardziej uroczystego stroju. Wykonana była z płótna jednokolorowego, wzorzystego lub w prążki, obszyta "pliskami", podobnie jak w przypadku spódnicy. Góra przechodziła w troki, które z tyłu wiązano w dużą kokardę. Kolejnym elementem kobiecego stroju był kaftanik - wcięty, dopasowany, zapinany z przodu na guziki pod szyję. Miał stojący kołnierzyk z tego samego materiału, co spódnica (cienka wełna, flanela lub ryps) i sięgał nieco poniżej pasa. W pasie miał doszytą falbanę, a długie rękawy zakańczano mankietem lub po prostu obszywano aksamitną taśmą. Kaftanik wykonywano z "każmiru", flaneli, rypsu lub "tybetu". Zdarzały się kaftaniki szyte z cienkich materiałów, wzorzystych i gładkich. Takie noszono m.in. w Błędowie, Podwarpiu, Tucznawie, Ostrowach, Psarach, Siewierzu, Klimontowie, Jastrzębiu. Innym elementem stroju zagłębiowskich kobiet była katanka (długi strój wierzchni), zwana też jupą, algierią bądź szubą. Była krótsza od spódnicy, wykonana z granatowego, czarnego lub szarego sukna. Posiadała wykładany kołnierz z klapkami i była zapinana na rząd guzików. Czasem chodzono też w kożuchach, a potem w paltach. Biedniejsze kobiety korzystały z wełnianych chust, składanych szalowo, zwykle jednokolorowych lub w kratę. Pończochy były robione ręcznie, barwy czerwonej lub czarnej. Buty były wysokie, sznurowane lub zapinane na guziki, w kolorze czarnym bądź wiśniowym, albo trzewiki na niskim obcasie. Na co dzień chodzono boso lub w drewnianych trepach topolowych lub lipowych. [1]

Stroje pomorskie

Strój kaszubski

Dziewczyna w stroju kaszubskim (Łeba, 2005)
 Osobny artykuł: Strój kaszubski.

Na północy w kolorze stroju dominował kolor niebieski, w środkowych i południowych Kaszubach- zielony, brązowy i żółty.

  • Ubiór męski - Mężczyźni nosili buty z cholewą (skuerznie), w nie wpuszczano białe sukienne spodnie (buksy). Koszula była biała, zawiązana pod brodą czerwoną tasiemką. Na koszulę zakładano kamizelkę z rękawem, lub bez. Na wierzch wkładano sukmanę z drobnymi haftami,koloru granatowego, czarnego lub brązowego, była ona podbita czerwoną podszewką. Na głowę wkładano czarny filcowy kapelusz, a zimą futrzaną czapkę (mucę).
  • Ubiór kobiecy - Dziewczęta nosiły szerokie, gęsto marszczone spódnice za kolana, wełniane, w kolorze niebieskim, ciemnoczerwonym, zielonym lub żółtym. Na spódnicy zawiązywano biały fartuch. Bluzki były białe, z falbaniastymi rękawami, przy mankietach wiązane tasiemką. Od początku XX w. bluzki zaczęto ozdabiać haftem. Na bluzkę wkładano aksamitny gorset koloru czarnego lub koloru spódnicy, wyszywany złotą lub aksamitną nicią. Na białe pończochy wkładano czarne buty na obcasie, zapinane na pasek. Kobiety zakładały czepce, dziewczęta wianki z kwiatów lub opaski w kolorze spódnicy.

Strój kociewski

 Osobny artykuł: Strój kociewski.
  • Strój męski - Mężczyźni ubierali się w koszule z bielonego płótna wykończone stojącym kołnierzykiem. Posiadały długie rękawy ujęte i spięte guzikiem. Od święta ozdabiano kołnierzyk czarną kokardą wiązaną w kokardę. Spodnie noszono samodziałowe: na co dzień szare, od święta granatowe. Posiadały one z przodu zapinaną dwustronnie na guzik klapę. Na koszulę zakładano sukienną, dopasowaną do figury kamizelkę (granatową lub czarną).Tył był od pasa fałdowany, a przód cięty poziomo. Kamizelkę wykańczano niskim kołnierzykiem- stójką i zapinano na rząd lub dwa błyszczących guzików. Na wierzch wkładano od święta długą do pół łydki sukmanę z grubego, granatowego (ciemnomodrego) lub czarnego sukna samodziałowego. Kiedyś zdarzały się też białe, zwane żupanami, a także popielate, stalowe i kaparowe (zielone), zwane kierejami. Sukmana była z przodu gładka, a z tyłu od pasa rozkloszowana i obficie fałdowana. Kołnierz z tyłu był postawiony, z przodu zaś przechodził w trójkątne klapy, odstające rewersy. Rękawy były proste, bez mankietów. Podszewka sukmany była z czerwonego barchanu. Zapinano sukmanę na jeden lub dwa rzędy guzików. Zimą wkładano sięgający kostek barani kożuch (biały lub żółty), który od święta przewiązywano kolorowym pasem wełnianym, kolorowym, "swojskiej roboty". Wymiary pasa: 250x20x30cm. Kolory: brąz, szary, zieleń, a także czerwień, modry, fiolet. Pas był tkany, a później dziany. Wiązano go w supeł ze zwisającymi końcami- po lewej stronie bioder. Na nogi wkładano czarne buty z cholewami, sfałdowane niżej przegubów. Na północy Kociewia zwano je skorznie, skorzenki, a na północy i wschodzie - kropówki. Na głowie przeważnie noszono baranówki, cylindryczne, dość wysokie czapy z czarnego lub siwego futerka (wewnątrz białego). Letnie baranówki były niższe i podszyte płótnem. Później rozpowszechniły się maciejówki, okrągłe czapki z czarnego lub granatowego sukna, z otokiem i daszkiem. Zimą zakładano dziane jednopalcowe rękawice wełniane, ocieplone wewnątrz strzępkami wełny.

Włosy mężczyźni nosili długie, podcięte równo do uszu. Chętnie zapuszczano długie, zwisające wąsy. Ozdoba stroju męskiego był łańcuszek do zegarka, rogowa (lub z kory brzozowej albo wiśniowej) tabakierka,workowata skórzana sakiewka na pieniądze i duża kraciasta chustka do nosa. Od parady była też wygięta, własnej roboty laska.

  • Strój damski - składał się z długiej koszuli, kilku spódnic, kiecy i sznurówki, czepka dla mężatek i chustki na głowę. na nogi wkładano czarne, granatowe lub białe pończochy i wysokie, czarne buciki sznurowane. Później zakładano jednolite suknie, złożone z kiecy i przyszytego do niej stanika. Koszule ze swojskiego płótna, sięgające kolan miały górę obcisłą i luźny podołek - zeszyte w pasie. Pod szyją koszule marszczono i zaciągano sznureczkiem. Długie rękawy ujęte w oszewkę zapinano na guziczek. Kociewanki jednak przeważnie nosiły 2-3 spódnice, nakładane kolejno na koszulę. Pierwsza była zwykle z białego, gładkiego płótna, druga z zadrukowanego w kwiatki. Obie wykańczano dołem ząbkowaną koronką. Trzecie spódnica była z płótna barwionego na czerwono, brunatno, modro, zielono lub na inny kolor. Z tyłu posiadała ukrytą kieszeń na drobiazgi. Starsze niewiasty nosiły zimą ciepłe spódnice barchanowe, tzw. kucbaje. Na spódnice wkładano kiecę zwana dołkiem. Kiece szyto z wełnianego samodziału: czerwonego lub brunatnego dla młodszych, a granatowego lub czarnego dla starszych. Były one obszerne, z tyłu obficie fałdowane. U dołu naszywano ozdoby: kilka rzędów czarnej tasiemki albo pas aksamitu (lamówkę). Sznurówka (gorsecik) był obcisły, przylegający do figury, bez rękawów, z przodu sznurowana lub zapinana na haczyki. Letnie sznurówki szyto z płótna, cienkiego sukna lub aksamitu. Kolor ich był żywy: zielony, czerwony, brązowy, rzadziej kwiecisty. Szwy i brzegi obszywano czarnym, połyskliwym sznureczkiem lub pasmanterią. Późniejsze suknie bywały czerwone i modre. Jeszcze później noszono bluzki: obcisłe, ze stojącym kołnierzykiem i wąskimi rękawami, zapinane z przodu na rząd guziczków. Inne bluzki miały bufiaste rękawy w ramionach. Mężatki nosiły tzw. jupki - ciepłe kaftaniki z grubszego sukna w kolorach: burym (siwym), brązowym albo czarnym, podszyte czerwonym barchanem. Później pojawiły się krótkie, wierzchnie pelerynki z zielonego lub brązowego sukna. Sukmana kobieca była w górnej części obcisła, a u dołu poszerzana. Fartuchy były wykonane z różnorodnych materiałów i w różnych barwach. Przeważały jednak płócienne, białe. Od święta panny nosiły białe, a mężatki granatowe lub czarne pończochy wykonane na drutach. na nogach obowiązywały wysokie, sznurowane (czasem zapinane na guziki) buciki. Starsze kobiety nosiły czarne, a dziewczęta brązowe. Niewiasty zamężne okrywały głowę białym, płóciennym czepkiem i kolorową (zwykle zieloną, fioletową lub inną)chustką. Jej wymiary to 80x80cm. Składano ją w trójkąt i wiązano pod brodą.. Później wiązanie zmieniło się na naczółkowe. Jedwabne lub wełniane chustki koloru fioletowego, modrego, brązowego lub czarnego, składano w szeroki pas, okalano nim głowę i wiązano podwójnie w rożki. Od chwili oczepin mężatki nosiły czepki. Używano je przeważnie jako stroju odświętnego. Szyte były z delikatnego, tiulowego płócienka, ozdabiano wstążeczkami i wiązano pod brodą. Ozdobą czepków był niekiedy stosowany haft dziureczkowy, pokrywający denka. Podobnymi motywami wówczas ozdabiano też wstążki. Brzegi czepca i wstążek zdobiono też czasem wąska koronką. Młode mężatki nosiły ciepłe czapki- kapuze sukienne w kolorach: brązowym, zielonym, granatowym, siwym. Na noc zakładano skromne, białe czepki, tzw. nocnice, ozdobione na brzegu falistą tasiemką, wężykowatym ściegiem wełnianym albo wąziutka koronką szydełkowa. Mężatki obcinały włosy z chwilą oczepin do ramion i upinały je z tyłu głowy spinkami. Czesały się z przedziałkiem (czyli na steczkę) na środku głowy. Panny zaplatały długie warkocze. Dodatkiem do stroju kobiecego były korale z barwionego szkła a niekiedy bursztynu. Noszono też broszki rogowe, bursztynowe, metalowe i zausznice.


Strój słowiński

 Osobny artykuł: Strój słowiński.

Stroje mazowieckie

Strój kurpiowski

 Osobny artykuł: Strój kurpiowski.
Męskie stroje kurpiowskie
  • Strój męski – ubiór męski to przede wszystkim biała samodziałowa koszula, na którą wkładano kamizelkę, oraz spodnie sukienne podtrzymywane wąskim paskiem z surowej skóry. Kamizele były wykonywane z cienkiego samodziału i podbite podszewką, spodnie były z reguły wpuszczane w cholewy butów. Początkowo noszono białe spodnie, potem w kolorze sukmany. Ubiór uzupełnia "letniak" (spencerek – "lejbik"), wkładany na koszulę pod sukmanę. Sukmana jest najbardziej charakterystyczną częścią odzieży męskiej. Ma ona niewielki kołnierz i kieszenie wykończone na brzegach czarną tasiemką. Na terenie całej Puszczy Białej były dwa rodzaje sukman z tzw. "chlapkami" oraz z "potrzebami", tj. wyłogami i kieszeniami, które były cięte skośno lub poziomo. Sukmany są koloru ciemnosiwego ze stojącym kołnierzem, niewielkimi klapkami na piersiach zdobione szamerowaniem. Na co dzień Kurpie przepasują je czarnym lub granatowym pasem, a w dni świąteczne różnokolorowym pasem wełnianym. Latem nakrycie głowy to przede wszystkim słomkowy kapelusz z płaskim denkiem. W późniejszym okresie zastąpiła go granatowa czapka z lakierowanym daszkiem. Mężczyźni noszą również tzw. "cztery prawdy" (rogatywka), szyte z tego samego materiału, co sukmany. Zimą natomiast noszono kożuchy do kolan, wyrabiane z baranich skór. Były one jasnobrązowe, bez kołnierza. W okolicach Ostrowi Mazowieckiej spotykało się również białe kożuszki wcięte, także bez kołnierza.
Kurpiowski strój kobiecy z Puszczy Zielonej
  • Strój kobiecy – składa się on z koszuli samodziałowej, sięgającej kolan, ozdobionej haftem na kołnierzu i mankietach, niekiedy marszczonej. Na nią wkładana jest spódnica z samodziału, w kolorowe podłużne pasy, z przyszytym do niej barwnym stanikiem, tzw. "kieckę" z "kabatem" lub "kitel" – "kitloch" koloru szarego, z lnu w barwne pionowe pasy. W pasie zawiązywany jest fartuch "zapaśny", sięgający kolan bądź równy ze spódnicą. Włosy są schowane pod chustką związywaną "na okrągło", lub w chłodne dni- pod brodą. Gdy jest zimno wkładano luźny kaftan, często z wydłużanym tyłem, bogato haftowanym. Rękaw był zawsze trochę krótszy, tak, aby było widać spod niego połowę haftowanego mankietu rękawa od koszuli, obszytego koronką. Kobiety grupy pułtuskiej (Puszcza Biała) noszą tzw. watowe "angielki". Zimą do wyjścia bądź wyjazdu do miasta kobiety nakrywały się "buronką" lub "dywanem" - tkaniną samodziałową czerwono – zieloną. Dziewczęta "od święta" ubierały czółka z czarnego aksamitu, ozdobione sztucznymi kwiatami, cekinami lub wstążkami. Ulubioną ozdobą stroju były sznury bursztynów. Mężatki na uroczyste okazje nosiły tzw. "cypek z kapturem" lub "cypek ze skrzydłami" wykonany z tiulu. Na co dzień kobiety nosiły trzewiki, chodaki – trepy lub chodaki tzw. "pioruny". Dla pasiaka kurpiowskiego charakterystyczny jest kontrast zieleni na tle czerwieni przez cienkie paski chromów. Na spódnicach występuje wielobarwna krata, na fartuchach – pasy pionowe. Na zapasach "na przyodziew", zakładanych na ramiona, wybijają się szare paski i rytm asymetryczny, na koszulach haft czerwony.

Strój łowicki

 Osobny artykuł: strój łowicki.
  • Strój męski – długa do kostek sukmana z białego sukna z wyłożonym kołnierzem, obszytym błękitną tasiemką i zapinany na pętelkę, przepasana kolorowym wełnianym pasem. Bogatszy chłop nosił sukmanę granatowego sukna z czerwonymi mankietami, pomarańczowe spodnie w podłużne, kolorowe prążki, czarny lejbik i spencer z czarnego sukna z chlapkami, obszyty taśmą zapięty na mosiężne guziki. Początkowo nakrycie głowy stanowiła czapka "kapuzdra" oraz "siwe rogatki". Dzisiaj pasiak używany na spodnie jest dużo jaśniejszy w kolorystyce. Uległy rozjaśnieniom barwy pasa służącego do przewiązywania sukman lub kaftanów. Weszły w użycie kurtki z rękawami lub krótsze czarne spencery bez rękawów, zdobione metalowymi guzikami i czarnym sznurkiem na krawędziach przy zapięciu i kieszeniach. Biała sukmana ma cienką ozdobę przy kołnierzu i na brzegach czerwonych wyłogów rękawów. W tym regionie noszono również ciemna długa sukmanę. Czary kapelusz średnio wysoki, spłaszczony jest przykryty stroikiem z czerwieni szychu i sieczki szklanej. Obecnie pojawiły się również dodatki do stroju np. aksamitne zarękawki z wyszyciem i paciorkami oraz podobne grosiki.
  • Strój kobiecy – starsze kobiety nosiły cienką, lnianą koszulę. Kiecki z wełny własnoręcznie tkanej w drobne czerwone wstążki, wełniany gorset zapinany na metalowe lub kościane guziki oraz fartuch do pasa o podobnych co kiecki prążkach oraz drugi dłuższy na ramionach. Młode kobiety nosiły koszule (tzw. bielunkę), na nią wkładany był stanik z przyszyta do niego czerwona kiecką lub koloru "sannickiego" tj. ciemnopomarańczowego, o szerokich pasach tła i kolorowych prążkach. Od święta noszono adamaszkowe lub atłasowe gorsety. Ozdoba stroju były korale bądź bursztyny. Na nogi zakładano trzewiki z cholewami, sznurowane czerwoną lub kolorową wełnianą tasiemką, wełniane pończochy własnej roboty, haftowane w kolorowe kwiatki. Kobiecy strój łowicki do połowy XIX wieku był utrzymany w czerwieni, z mały dodatkiem zielonych pasków pasiaka. Szerokość pasków była zmienna, przy czym czerwień pozostawała w szerokich polach, pomiędzy którymi lokowano skupienia pasków o innych barwach. Zieleń była podstawową barwą w sznurowanych gorsetach. Koszulę zdobiono dyskretnym barwnym stylizowanym haftem. Kobiety zamężne nosiły szerokie tiulowe czepce. W porze chłodniejszej okręcały je jak turbany wzorzystymi chustkami wełnianymi, tworząc czub nad czołem.

Stroje śląskie

Strój górnośląski

 Osobny artykuł: Śląski strój ludowy.
  • Strój ten ma kilka odmian, najbardziej rozpowszechniony jest strój rozbarski: granatowa kurtka z kołnierzykiem i połami zachodzącymi na siebie, ozdabiana szafirowym sznurkiem z frędzelkami na brzegach przy guzach i na szwach. Podobnie ozdabia się kamizelę i spodnie (dawniej z jeleniego zamszu). Koszule miały wyłożone na wierzch haftowane kołnierzyki, a pod nimi – węzeł jedwabnej chusteczki ("przewiązki"). Czarny kapelusz z wypukłym denkiem i czarne skórzane buty stanowiły komplet męskiego stroju. W zimie mężczyźni nosili długie granatowe sukmany, oszczędnie sfałdowane i ozdobione podobnie jak kurtki.
  • Strój kobiecy – podstawowym elementem ubioru kobiecego na Śląsku jest tzw. "oplecek" z "kiecką", oraz stanik z przyszytą do niego spódnicą. Pozostałe części ubioru, takie jak zapaska, kabotek, czepiec i chustka są noszone także przez grupy sąsiednie w podobny sposób. Nowym prostszym elementem stroju kobiecego jest "jakla" – luźny, opadający poniżej stanu kaftan, używany do chwili obecnej. Strój dziewcząt składał się z bufiastego "kabotka" (koszuli), "oplecka", obszytego galonem na brzegu, połączonego z długą spódnicą zdobioną dołem "galonką" (wstążką). Uzupełnieniem stroju była zapaska. Od 1871 roku galonkę zastąpiono szerokimi, tkanymi w girlandy, jedwabnymi wstęgami. Strój szyto z jedwabi i wełen. Spódnice i fartuchy były długie i szerokie, czarne gorsety sukienne – zdobione, zgodnie z figurą, do talii. U koszuli krótki bufiasty rękaw jest ujęty w łokciu zdobnym paskiem, u szyi – szeroka kreza kołnierza spadała na ramiona. Do uroczystego ubioru dziewczęta śląskie nakładały na głowę wieńce ze sztucznych kwiatów i szychu, przystrojone długimi i szerokimi wzorzystymi wstęgami. Noszone zimą i latem jakie, okrywające postać od szyi po biodra, z długim rękawem, wyparły "kabotek"' i "oplecek", używane jeszcze do 1939.
  • Strój męski – charakterystyczny jest płaszcz męski z pelerynką, popularny do pierwszych lat XX w., zwłaszcza w grupie pszczyńskiej. Ze wzrostem zamożności "gazda", czyli gospodarz, zaczął nosić cienką koszulę, zwykle haftowaną. Spodnie nowego kroju, szyto z cienkiego materiału fabrycznego lub z sukna. Proste buty gospodarz zamienił na fabryczne tzw. "polskie zgrzyboki". Zdobny "bruchik" oraz suty "płaszcz z pelerynką" lub "żupańce" dopełniały ubioru. Dawny biały lub żółty kożuch pokrywano suknem i zdobiono "bromkiem" z futra baranów. Latem nakryciem głowy był słomiany kapelusz własnej roboty, noszony zarówno koło domu, jak i w polu, zimą zaś "baranica", czyli czapka z futra baraniego o podstawie cylindrycznej, przechodzącej w stożkowate zakończenie. Od święta noszono kupowane na jarmarkach "czopki" z czarnego, rzadziej siwego filcu, o szerokiej "strzesze" (rondo).

Strój dolnośląski

 Osobny artykuł: Strój dolnośląski.
Strój dolnośląski
  • Strój męski- Koszule męskie lniane, związywane bądź na karku, bądź też z przodu, miały wysoki kołnierz, wywijany na zewnątrz. Spodnie skórzane żółte lub wełniane, krótkie do kolan, lub długie, były wiązane w kostkach. Przy krótkich spodniach wdziewano białe pończochy i płytkie buty. Była to pozostałość mody rokoka. Do długich spodni zakładano buty z cholewami. Częścią ubioru była również kamizelka z modnego manchesteru lub połyskliwego, kwiecistego adamaszku. Jeśli była wykonana z sukna, dostosowywano jej kolor do barwy "kabatka", który nakładali mężczyźni na kamizelkę w porze chłodnej. "Rabatek" był dopasowany do talii, o kroju wciętym i zapinany na metalowe guziki. Uzupełnieniem uroczystego stroju był żupan z ciemnego sukna, o kroju frakowym, sięgający do ziemi. Harmonizował z nim wysoki czarny cylinder, dawniej rozszerzający się u góry, opasany barwną wstążką z naszytymi cętkami. Nakryciem głowy była też czapka rogatywka z granatowego sukna, obszyta u dołu czarnym psim futerkiem, dającym się opuszczać na kark i uszy. W stroju męskim dominującymi kolorami jest granat i błękit. Ozdobnymi dodatkami do stroju była laska z metalowa gałką, rozpięty na brzuchu łańcuch z wisiorami z talarów, podtrzymujący duży kieszonkowy zegarek, oraz szalik – perkalowa ozdobna chustka wiązana pod brodą w węzeł. W zimie noszono zielone, obszyte futrem kurtki, czasem barani serdak pod żupan. Najlepiej jednak chronił przed zimnem atuty- biały kożuch z dużym, czarnym, baranim kołnierzem.
  • Strój kobiecy – kobiecy strój dolnośląski jest najefektowniejszym strojem regionalnym na ziemiach zachodnich. Czepki, będące nakryciem głowy mężatek charakteryzują się różnorodnością kroju, materiału, barw oraz bogatego przystrojenia w hafty, riusze. Często uzupełnieniem świątecznych czepków były tiulowe lub koronkowe krezy noszone na szyi. Koszula lniana z krótkimi bufiastymi rękawami była głęboko wycięta na piersiach. Spódnice były szyte z materiałów kwiecistych, pasiastych lub jednobarwnych gładkich. Spódnice jednobarwne wykonywano z wełny, najczęściej w kolorze czerwonym i obramowywano je u dołu szeroką jasnozieloną wstęgą wełnianą. Fałdziste z tyłu, sięgały do połowy łydek. Spódnice jedwabne lub perkalowe, czasem wełniane granatowe, były obficie fałdowane, sięgające stóp- widoczne to jest zwłaszcza w okolicach Wałbrzycha. Kobiety na co dzień przepasywały spódnicę zapaską, wykonywano z perkalu i płótna lnianego barwionego. Do stroju świątecznego noszono białe zapaski, zdobione haftem. Na plecy i ramiona zarzucano trójkątną chustkę, skrzyżowaną na piersiach, jej końce wpuszczano pod opaskę fartucha. Aksamitne, czarne lub szafirowe gorsety usztywniono pod wpływem mody miejskiej, noszono do nich koszule z bufiastymi rękawami. Kaftany, zwane regionalnie tołubkami lub katankami zaczerpnięto z mody renesansu. Miały one duże wycięcie przy kołnierzu, wokół niego była zawiązywana czerwona, biała lub różowa chusteczka, skrzyżowana jak szalik. Tołubek miał rękawy bufiaste od ramienia do łokcia, a od łokcia do przegubu dłoni obcisłe. Duży kołnierz, sięgający do ramion, wycięty w duże zęby, ozdabiano naszyciem z zielonej tkaniny, wijącej się w meander.Spinano go paskiem z tego samego materiału, szerokim na dwa palce. Buciki ze skóry lub aksamitu, w kształcie czółenek, noszono na białych lub "modrych" pończochach bez ozdób.

Inne

Strój lubelski
Mieszkańcy wielkopolskiej Krobii w strojach regionalnych

Każdy z wymienionych wcześniej strojów, należy do określonego regionu kraju. Prócz nich występuje wiele mniej znanych, ale równie pięknych ubiorów ludowych, m.in. stroje podlaskie, lubuskie, warmińskie, opoczyńskie, rzeszowskie, sieradzkie, krzczonowskie, piotrkowskie, wolborskie, świętokrzyskie , kieleckie, sandomierskie, wilamowskie, strój biłgorajsko-tarnogrodzki, stroje lachów sądeckich.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Przypisy

 

All translations of polskie stroje ludowe


sensagent's content

  • definitions
  • synonyms
  • antonyms
  • encyclopedia

  • definicja
  • synonim

Dictionary and translator for handheld

⇨ New : sensagent is now available on your handheld

   Advertising ▼

sensagent's office

Shortkey or widget. Free.

Windows Shortkey: sensagent. Free.

Vista Widget : sensagent. Free.

Webmaster Solution

Alexandria

A windows (pop-into) of information (full-content of Sensagent) triggered by double-clicking any word on your webpage. Give contextual explanation and translation from your sites !

Try here  or   get the code

SensagentBox

With a SensagentBox, visitors to your site can access reliable information on over 5 million pages provided by Sensagent.com. Choose the design that fits your site.

Business solution

Improve your site content

Add new content to your site from Sensagent by XML.

Crawl products or adds

Get XML access to reach the best products.

Index images and define metadata

Get XML access to fix the meaning of your metadata.


Please, email us to describe your idea.

WordGame

The English word games are:
○   Anagrams
○   Wildcard, crossword
○   Lettris
○   Boggle.

Lettris

Lettris is a curious tetris-clone game where all the bricks have the same square shape but different content. Each square carries a letter. To make squares disappear and save space for other squares you have to assemble English words (left, right, up, down) from the falling squares.

boggle

Boggle gives you 3 minutes to find as many words (3 letters or more) as you can in a grid of 16 letters. You can also try the grid of 16 letters. Letters must be adjacent and longer words score better. See if you can get into the grid Hall of Fame !

English dictionary
Main references

Most English definitions are provided by WordNet .
English thesaurus is mainly derived from The Integral Dictionary (TID).
English Encyclopedia is licensed by Wikipedia (GNU).

Copyrights

The wordgames anagrams, crossword, Lettris and Boggle are provided by Memodata.
The web service Alexandria is granted from Memodata for the Ebay search.
The SensagentBox are offered by sensAgent.

Translation

Change the target language to find translations.
Tips: browse the semantic fields (see From ideas to words) in two languages to learn more.

last searches on the dictionary :

4547 online visitors

computed in 0.110s

   Advertising ▼

I would like to report:
section :
a spelling or a grammatical mistake
an offensive content(racist, pornographic, injurious, etc.)
a copyright violation
an error
a missing statement
other
please precise:

Advertize

Partnership

Company informations

My account

login

registration

   Advertising ▼